نوشته مجتبي حدادي

رعايت آداب رقابت سياسي

بنابر گفته مسئولين قرار است که تبليغات نامزدهاي انتخاباتي از 4 اسفندماه شروع شود. در اين ميان اما به نظر مي رسد آنچنان که بايد و شايد آداب رقابت هاي سياسي مشخص نشده است و ما شاهد برخي از
ناهنجاري ها هستيم.شروع زودهنگام تبليغات، تهمت زدن وعده هاي دروغين ، جلب آرا با هزينه هاي سرسام آور و... از جمله آسيب هاي رقابت هاي سياسي است که به نظر مي رسد بايد براي برخورد با آنها چاره اي انديشيده شود.حتي ريشه فتنه بزرگ 88 را نيز بايد در عدم رعايت آداب رقابت صحيح انتخاباتي دانست که در نهايت هزينه زيادي را براي مردم و نظام به بار آورد و شايد اگر حماسه مردم 9 دي رخ نمي داد امروز بار ديگر اجنبي ها بر اين مملکت حاکم بودند.

به طور کلي يکي از چالش هاي اساسي انتخابات در ايران چه براي مجلس و چه براي رياست جمهوري به عدم وجود فرهنگ سياسي منسجم و پايدار بازمي گردد. تجارب نشان داده است چه نامزدها و چه راي دهندگان درک درستي از منافع ملي نداشته و مصلحت ها را مد نظر قرار
نمي دهند. بارها ديده شده است که در انتخابات مجلس نامزدي توانسته است با شعارهايي مانند ايجاد اشتغال براي جوانان شهر ، آبادني روستا، گرفتن بودجه براي عمران شهر و حتي تبليغات قومي و قبيله اي راي لازم براي حضور در مجلس را کسب کند،در حالي که اهم وظايف نمايندگان تقنين و نظارت است و نه تعمير مستقيم خيابان ها، کوچه ها و محله ها!

ما براي رعايت «آداب سياسي» آموزه هاي بسياري داريم. اما با ناديده گرفتن آنها، منافع ملي را در برابر مخاطرات بزرگي قرار مي دهيم كه اثرات آن را نسل هاي آينده شاهد خواهند بود. كساني كه آداب سياسي را رعايت مي كنند، به خوبي آگاهند كه در رقابت هاي حزبي و گروهي اصل اول منافع ملي است. آنها مي دانند كه تخريب نهاد ها و سازمان هاي ملي براي از ميدان به در بردن رقيب يك خطاي بزرگ و آشكار است.

البته به زعم نگارنده بخش عمده اي از از عدم رعايت آداب رقابت سياسي متاثر از نوع نگاه افراد به مقوله قدرت است.در نگاهي كوتاه و گذرا آنچه كه از نظريات و انديشه هاي سياسي غرب به دست مي آيد آن است كه سياست به نحوي تسهيل كننده كسب منافع فردي و كلي هر جامعه و نحوه هدايت امور جامعه با حداقل تنش هاي ممكن است. ژولين فروند سياست شناس فرانسوي در بخش پاياني كتاب خود به نام « سياست چيست؟» به سختي تلاش مي كند تا از سياست تعريف كاملي به دست دهد. وي معتقد است:« سياست فعاليتي اجتماعي است كه با تكيه بر زور و بر پايه حقوق، امنيت خارجي و نظم داخلي يك واحد سياسي خاص را تضمين كرده ، نظم را در ميانه نبردي كه از تفاوت ها و تعارضهاي فكري و منفعتي به وجود مي آيد برقرار سازد .»

همين رويكرد در نگاه قاطبه سياست شناسان چند قرن اخير كه رويكردي ماترياليستي نيز دارند وجود دارد و آنان نيز سياست را مكر و حيله نخبگان مي دانند كه با تمام توان و قوا تلاش مي كنند تا منافع فردي و اجتماعي را در كنار يكديگر حفظ كنند .

البته در اين ميان نه تنها جايي براي عرض اندام اخلاق باقي نمي ماند بلكه مكر ، كيد و حيله بخشي از محتويات جعبه جادوي سياسيون محسوب مي شود كه بدون آن بازي سياسي آنها رنگ و لعابي ندارد. شايد اين نوع نگاه را بتوان در آرا و نظرات نيكولو برناردو ماكياولي ايتاليايي به خوبي مشاهده كرد. وي در كتاب شهريار اين گونه نقل مي كند كه « همه مي دانند شهريار چه ستودني است كه دل پاك دارد و با شرافت و نه زيركي زيست مي كند ولي تجربه روزگار ما نشان مي دهد كه آن شهرياراني كارهاي سترگ كرده اند كه به پاكدلي ارجي ننهاده اند و با زيركي خود، اذهان را به اشتباه انداخته اند و سرانجام بر كساني كه ايمان (به قواعد اخلاقي) را بنياد كارشان ساخته اند چيره شده اند . پس براي شهريار لازم نيست كه همه خصال (پسنديده) را دارا باشد. جرات مي كنم بگويم كه داشتن و مراعات اين خصال خطرناك است، ولي تظاهر به داشتن آنها سودمند است.»اين در حالي است كه اخلاق از نگاه غالب اديان توحيدي به معناي عملكرد در حيطه آنچه كه انساني است تعريف مي شود و مهمترين ملاك و شاخصه خوب و بد نيز فطرت است كه انسان ها با رجوع به آن
مي توانند درك اطمينان آوري از خوب يا بد بودن يك عملكرد داشته باشند. البته فطرت بيشتر در مسائل ساده اخلاقي به كار مي رود و در حوزه هاي پيچيده اجتماعي اين عقل است كه با مد نظر قرار دادن الوهيات و همچنين استدلال ، مرز يك كار اخلاقي با غير اخلاقي را تمييز مي دهد.

از اين روست که بايد گفت چه در بلند مدت و چه در کوتاه مدت بايد چاره اي براي تصحيح چنين رفتارهايي انديشيد.تشکيل تحزب جاندار در کشور در بلند مدت و يا ايجاد قوانيني براي نظارت بر عملکرد نامزدها در طول انتخابات مي تواند مانعي در برابر سياه نمايي ها و ايجاد توقعات بيجا در ميان مردم شود.همچنين موضوع ثبت نام براي نامزد شدن افراد نيز از مسائل مهم است.

تجربه نشان داده است که به دليل سهل انگاري تعداد زيادي از افراد که فاقد هيچ گونه شرايطي براي نمايندگي مجلس نيستند به عنوان نامزد ثبت نام مي کنند و پس از آن آمار رد صلاحيت ها از سوي شوراي نگهبان به شدت بالا مي رود که همين موضوع مي تواند موجبات سوء استفاده معاندين را پديد آورد.از اين رو شايد اينترنتي کردن ثبت نام هاي اوليه و تفکيک نامزدهاي اوليه و اصلي بتواند راهگشا باشد.